اولین دندان کودک؛ چه زمانی وقت مراجعه به دندانپزشکی است؟

اگر منتظرید کودک به سن بالاتری برسد تا اولین بار او را به دندانپزشک ببرید، احتمالاً کمی دیر شروع کرده اید.

بهتر است اولین معاینه دندانپزشکی کودک با رویش اولین دندان یا حداکثر تا یک سالگی انجام شود. هدف این مراجعه لزوماً درمان نیست؛ در بسیاری از موارد، دندانپزشک در همان جلسه وضعیت دندان ها، خطر پوسیدگی، عادات غذایی و روش مراقبت والدین را بررسی می کند.

در وبسایت رسمی استنفورد در مورد زمان مراجعه کودک به دندانپزشک به شکل زیر اشاره شده است:

You can take your child at a younger age, but experts recommend taking your child within 6 months of the first tooth coming in (erupting), or by about 12 months at the latest.

می توانید فرزندتان را در سنین پایین تر هم ببرید، اما متخصصان توصیه می کنند که او را حداکثر تا ۶ ماه پس از رویش اولین دندان، یا نهایتاً تا حدود ۱۲ ماهگی، نزد دندانپزشک ببرید.

یک قانون ساده برای شروع مراقبت

لازم نیست منتظر بمانید تعداد زیادی دندان در دهان کودک ظاهر شود، برای اینکه بدانید مراقبت از دندان های کودک از چه زمانی باید شروع شود و در هر مرحله چه اقداماتی اهمیت بیشتری دارند، جدول زیر زمان مناسب تمیز کردن لثه ها، شروع مسواک زدن، اولین معاینه دندانپزشکی و مراقبت از دندان های دائمی را به صورت خلاصه نشان می دهد.

توجه داشته باشید که این جدول، یک برنامه کلی است و کودکانی که پوسیدگی، مشکلات رشدی یا عوامل خطر بیشتری دارند ممکن است به پیگیری متفاوتی نیاز داشته باشند.

اولین مراجعه کودک دقیقاً برای چیست؟

اولین ویزیت قرار نیست الزاماً با ابزارهای درمانی و اقدامات پیچیده همراه باشد.

دندانپزشک می تواند وضعیت رویش دندان ها، سلامت لثه، علائم اولیه پوسیدگی و عادات مؤثر بر سلامت دهان را بررسی کند.

در این جلسه والدین همچنین می توانند درباره تغذیه، مسواک، خمیردندان، مکیدن انگشت یا پستانک و زمان مراجعه بعدی سؤال کنند.

به همین دلیل، اولین مراجعه بیشتر شبیه ساختن یک برنامه پیشگیری است تا شروع درمان.

این جمله یک نکته مهم دارد: مراجعه اولیه فقط زمانی نیست که مشکلی ایجاد شده باشد؛ هدف، ایجاد مراقبت منظم از همان سال های ابتدایی زندگی است.

چرا دندان شیری را نباید نادیده گرفت؟

دندان شیری که بالاخره می افتد یکی از باورهایی است که می تواند باعث تأخیر در درمان شود.

دندان های شیری در جویدن و صحبت کردن نقش دارند و تا زمان مناسب، فضای لازم برای دندان های دائمی را حفظ می کنند.

از طرف دیگر، پوسیدگی درمان نشده می تواند به درد، عفونت و اختلال در غذا خوردن یا خواب کودک منجر شود.

بنابراین اگر دندان شیری پوسیده است، تصمیم درباره درمان یا پیگیری آن باید بر اساس سن کودک، وضعیت دندان و زمان احتمالی رویش جانشین دائمی گرفته شود؛ نه صرفاً بر اساس این تصور که قرار است بیفتد.

پوسیدگی دندان کودک از کجا شروع می شود؟

پوسیدگی معمولاً نتیجه یک عامل منفرد نیست.

باکتری های دهان، وضعیت دندان، میزان تماس با قندها و عوامل محافظتی مانند فلوراید در کنار یکدیگر بر احتمال ایجاد پوسیدگی اثر می گذارند و پوسیدگی زودرس کودکان یک بیماری چند عاملی است.

یک نکته کاربردی برای والدین این است که فقط مقدار شیرینی مهم نیست؛ تعداد دفعات مصرف خوراکی ها و نوشیدنی های شیرین در طول روز نیز اهمیت دارد.

مثلاً خوردن یک خوراکی شیرین در یک وعده با مصرف مکرر نوشیدنی شیرین در فاصله های مختلف روز از نظر تماس دندان با قند یکسان نیست.

به همین دلیل، بهتر است میان وعده های کودک برنامه مشخص داشته باشند و مصرف مداوم نوشیدنی ها و خوراکی های شیرین محدود شود.

اینجا معمولاً مشکل از «کم زدن» نیست؛ گاهی مقدار خمیردندان بیشتر از چیزی است که کودک نیاز دارد.
انجمن دندانپزشکی آمریکا توصیه می کند از زمان رویش اولین دندان تا سه سالگی، کودکان از مقدار بسیار کمی خمیردندان، در حد اندازه یک دانه برنج، استفاده کنند و در ادامه، برای کودکان ۳ تا ۶ سال مقدار خمیردندان را حدود اندازه یک نخود توصیه می کند و بر نظارت والدین هنگام مسواک زدن تأکید دارد.

خلاصه کاربردی:

• زیر ۳ سال: اندازه یک دانه برنج
• ۳ تا ۶ سال: اندازه یک نخود
• مسواک: دو بار در روز
• نظارت والدین: تا زمانی که کودک توانایی کافی برای مسواک زدن صحیح پیدا کند

همچنین بهتر است مسواک کودک سر کوچک و الیاف نرم داشته باشد.

آیا کودک باید بعد از مسواک آبکشی کند؟

هدف از استفاده از خمیردندان فلورایددار این است که فلوراید روی محیط دهان اثر محافظتی داشته باشد.

به همین دلیل، بهتر است والدین به مقدار خمیردندان توجه کنند و کودک را به قورت دادن خمیردندان تشویق نکنند. کودکان خردسال هنگام مسواک زدن باید تحت نظارت باشند تا خمیردندان را تا حد امکان تف کنند.

اگر درباره نوع خمیردندان یا مقدار مناسب برای کودک خاصی سؤال وجود دارد، شرایط سنی و خطر پوسیدگی او باید توسط دندانپزشک بررسی شود.

چطور کودک را از دندانپزشکی نترسانیم؟

گاهی ترس کودک از خود دندانپزشک نیست؛ از تصویری است که قبل از مراجعه در ذهنش ساخته شده است.

به جای اینکه چند بار بگویید «نترس»، بهتر است توضیح ساده ای بدهید:

دکتر می خواهد دندان هایت را ببیند و بگوید چطور سالم نگهشان داریم.

همچنین بهتر است قبل از مراجعه درباره آمپول، درد یا درمان های پیچیده صحبت نکنید؛ به خصوص اگر هنوز مشخص نیست کودک به چنین درمانی نیاز دارد.

بازی نقش آفرینی نیز می تواند مفید باشد. مثلاً والد می تواند نقش دندانپزشک را بازی کند و کودک دندان های عروسک را بررسی کند.

هدف این نیست که کودک را مجبور به همکاری کنید؛ هدف این است که مراجعه برای او ناشناخته و تهدیدکننده نباشد. دکتر مصطفی زاهدی پور در مقاله مربوط به اهمیت تجهیزات مناسب در کلینیک دندانپزشکی کودکان چنین توصیه می کند:

استفاده از ابزارهای دندانپزشکی با دسته های رنگی، براق یا طرح دار، در ایجاد حس بازی و سرگرمی مؤثر است. این ابزارها که مخصوص دست های کوچک طراحی شده اند، در حین درمان به کودک حس مشارکت می دهند و مانع ایجاد ترس می شوند.

میتوانید از فیلم و کارتون هم کمک بگیرید. تماشای یک انیمیشن یا فیلم کودکانه درباره مراجعه به دندانپزشک می تواند به کودک کمک کند با محیط مطب و مراحل معاینه آشنا شود و اضطراب کمتری داشته باشد. بهتر است فیلمی انتخاب کنید که فضای آرام و مثبتی داشته باشد و مراجعه به دندانپزشک را تجربه ای عادی و قابل مدیریت نشان دهد.
در ادامه، یک کارتون برای آشنایی کودک با دندانپزشکی را ببینید:

چه زمانی مراجعه را نباید عقب انداخت؟

اگر کودک دندان درد، تورم لثه یا صورت، خونریزی غیرعادی، شکستگی دندان یا تغییر واضح رنگ دندان دارد، بهتر است منتظر مراجعه دوره ای نمانید.

بعد از ضربه به دندان نیز ارزیابی دندانپزشکی اهمیت دارد؛ حتی اگر آسیب ظاهری شدید نباشد.

در بعضی موارد، مشکل از بیرون دندان کاملاً قابل مشاهده نیست و بررسی تخصصی می تواند مشخص کند که پیگیری لازم است یا خیر.

حرف آخر؛ دندانپزشکی کودک از اولین دندان شروع می شود

مراقبت از دندان کودک قرار نیست با اولین پوسیدگی شروع شود.

بهترین زمان برای ایجاد عادت های درست، همان سال های ابتدایی زندگی است؛ زمانی که مسواک زدن، تغذیه مناسب و مراجعه بدون ترس هنوز می توانند به یک رفتار عادی تبدیل شوند.

اگر اولین دندان کودک تازه روییده، لازم نیست منتظر اولین درد باشید. یک معاینه زودهنگام می تواند به والدین نشان دهد چه چیزهایی را باید تغییر دهند و چه زمانی نیاز به پیگیری بعدی وجود دارد.

در نهایت، انتخاب دندانپزشک کودک نیز بهتر است بر اساس تخصص، نحوه ارتباط با کودک، رویکرد پیشگیرانه و تناسب خدمات با نیاز کودک انجام شود؛ نه صرفاً عنوان های تبلیغاتی.

سوالات متداول

اگر دندان های شیری کودک پوسیده شوند، لازم است آن ها را درمان کنیم؟

بله، دندان های شیری پوسیده باید بررسی و در صورت نیاز درمان شوند؛ زیرا پوسیدگی می تواند باعث درد، عفونت و اختلال در غذا خوردن شود و سلامت دندان های دائمی را نیز تحت تأثیر قرار دهد.

اگر کودک از دندانپزشکی بترسد، چطور می توان او را برای معاینه آماده کرد؟

بهتر است پیش از مراجعه، با زبانی ساده و بدون ترساندن، مراحل معاینه را برای کودک توضیح دهید. استفاده از بازی های دندانپزشکی و انتخاب دندانپزشک باتجربه در برخورد با کودکان نیز می تواند اضطراب او را کاهش دهد.
اولین مراجعه کودک به دندانپزشک چه زمانی باید انجام شود؟

بهتر است کودک پس از رویش اولین دندان و حداکثر تا یک سالگی برای معاینه مراجعه کند. در این جلسه، وضعیت رشد دندان ها، احتمال پوسیدگی و روش صحیح مراقبت از دهان و دندان کودک بررسی می شود.